دستگاه ادراری

دستگاه ادراری

دستگاه ادراری

دستگاه ادراری به عنوان یک واحد تصفیه کننده خون در بدن بکار می رود که مواد زائد و آب اضافی را به صورت ادرار از بدن خارج می سازد. دستگاه اداری از یک جفت کلیه، یک جفت حالب ، یک مثانه و یک پیشابراه تشکیل شده است. از آنجایی که دستگاه ادراری خون را تصفیه می کند، وظیفه تنظیم میزان آب بدن و حفظ تعادل مایعات بدن را نیز بر عهده دارد. کلیه ها همچنین هورمونهایی تولید می کنند که یکی از این هورمونها به کنترل فشار خون کمک می نماید. در هر شبانه روز 300 بار تمام خون بدن از کلیه ها عبور کرده و تصفیه می شوند یعنی کلیه ها در هر شبانه روز 1700 لیتر خون تصفیه می کنند. هر عملی که ما در زندگی روزمره خود انجام می دهیم بخاطر واکنش های شیمیایی است که در سلولها ایجاد می شوند به داخل جریان خون ریخته می شوند. برای اینکه بدن ما سالم باقی بماند باید این مواد زائد، تصفیه شده و از بدن خارج شوند. این کار، وظیفه اصلی دستگاه ادراری می باشد.

تصفیه خون و دستگاه ادراری

کلیه ها به آئورت که اصلی ترین شریان بدن می باشد و مستقیماً از قلب بیرون می آید متصل هستند. هنگامی که بدن در حال استراحت می باشد، حدود یک چهارم خونی از قلب تلمبه می شود به کلیه ها می رسد. این خون بعد از این که در کلیه ها تصفیه شد دوباره از  طریق ورید اَجوَفِ تحتانی که بزرگترین ورید بدن می باشد به قلب بر می گردد.

هر کلیه از حدود یک میلیون واحد تصفیه کننده کوچک به نام نِفرون تشکیل شده است. هر نفرون از یک کلاف مویرگی به نام گلومرول و یک لوله دراز و باریک به نام توبول کلیه تشکیل شده است. منافذی که در گلومرولها وجود دارند اجازه می دهند که فقط بعضی از مولکولهایی که در خون وجود دارند از آن عبور نمایند.

برای مثال ، گلبولهای قرمز خون و پروتئین هایی که در خون وجود دارند آنقدر بزرگ هستند که نمی توانند از این منافذ عبور کرده و وارد مایع تصفیه شده بشوند. مولکولهای کوچکتر مثل گلوکز (قندخون) که از این منافذ عبور می کنند دوباره باز جذب جریان خون شده و به خون بر میگردند. درآخر، مایعی که در توبولها باقی می ماند را اصطلاحاً  “ادرار” می نامند که ترکیبی از مواد زائد و سایر موادی که در بدن به آنها نیاز ندارد می باشد.

این تصفیه دائمی و پیوسته خون، نه تنها مواد زائد و مضر را از بدن خارج می سازد بلکه به تنظیم میزان آب بدن نیز کمک می نماید. برای مثال، اگر شما بیش از مقداری که برای بدن لازم است آب بنوشید، این آب اضافی از طریق ادرار از بدن خارج می شود. با اینحال اگر زمانی شکا نیاز به حفظ آب در بدن داشته باشید، کلیه ها تا آنجا که ممکن است کمتر آب را به خارج بدن می فرستند و ادرار را غلیظ تر می کنند. بعلاوه، اگر خون شما خیلی اسیدی و یا خیلی قلیایی شود، کلیه ها با تغییر میزان اسیدیته ادرار، باعث اصلاح آن می شوند.

تولید هورمون از کلیه ها

کلیه ها چند هورمون تولید می کنند که هر کدام دارای نقش متفاوتی می باشد. عمل این هورمونها شامل تحریک تولید گلبولهای خون و کنترل فشار خون با کمک تنظیم جریان خون در شریانها می باشد.

تفاوت های دستگاه ادراری در مردان و زنان

دستگاه ادراری تحتانی در مردان و زنان تفاوتهایی با هم دارند. پیشابراه مردان که از مثانه خارج می شود از غده پروستات هم عبور نموده و هم ادرار و هم منی از طریق آن خارج می گردد. مثانه زنها در زیر رحم قرار گرفته و پیشابراه، ادرار را به سوراخی که در جلوی مهبل قرار دارد می برد. در هر دو جنس عبور ادرار توسط عضلاتی که در گردن مثانه قرار دارد کنترل می شود. طول پیشابراه درآقایان حدود 20 سانتی متر و در خانمها حدود چهار سانتی متر می باشد.

ساختمان دستگاه ادراری

دستگاه ادراری شامل دو کلیه می باشد که هر یک بوسیله یک حالب به مثانه متصل هستند و یک پیشابراه که ادرار را از مثانه به خارج بدن می برد. کلیه ها در پشت شکم و در دو طرف ستون مهره ها قرار دارند. آنها به شکل لوبیا بوده و به رنگ قرمز مایل قهوه ای می باشند و طول انها حدود 10 تا 12.5 سانتی متر و عرضشان حدود 5 تا 7.5 سانتی متر می باشد.

حالبها لوله هایی نازک و عضلانی هستند که طول آنها حدود 25 تا 30 سانتی متر می باشد. مثال یک عضو تو خالی و عضلانی می باشد که در لگن قرار دارد. دهانه خروجی مثانه توسط عضلانی که دور آن را احاطه کرده اند و به کنترل خروج ادرار از آن به پیشابراه کمک می کنند، گرفته شده است.

ساختمان کلیه

هر کلیه دارای سه قسمت یا سه لایه می باشد:

  • کورتکس
  • مدولا
  • لگنچه کلیه

کورتکس، لایه بیرونی کلیه می باشد و حاوی واحدهای تصفیه کننده کلیه به نام نفرون می باشد. هر نفرون از یک گلومرول و یک توبول کلیه تشکیل شده است.

مدولا، لایه میانی کلیه می باشد و حاوی گروههای مخروطی شکلی از مجاری جمع کننده ادرار می باشد. لگمچه کلیه، قسمت داخلی کلیه می باشد که دارای انشعابات و شاخه هایی به طرف حفره هایی به نام کالیس های بزرگ و کوچک می باشد. هر کالیس کوچک، ادرار را از مدولا (لایه میانی کلیه) جمع آوری نموده و سپس آن را به کالیس های بزرگ می ریزد.

نحوه تشکیل ادرار

ادرار از مواد زائدی که بر اثر تصفیه شدن خون در نفرون های کلیه ایجاد شده اند تشکیل می شود. ادراری که در کلیه ها ساخته می شود از طریق حالب ها به مثانه فرستاده می شوند و موقتاً در انجا نگهداری می شوند. به طور طبیعی و تحت کنترل اختیاری، ادراری از مثانه تخلیه شده و از طریق پیشابراه به بیرون ریخته می شود. یک فرد سالم بزرگسال هر روز نیم تا دو لیتر ادرار دفع می کند.

چگونه یک نفرون ادرار می ساز

خونی که وارد نفرون می شود از طریق کلافی مویرگی به نام گلومرول تصفیه می شود مایع تصفیه شده سپس وارد توبول کلیه می شود که درآن فرآیندی  پیچیده از ترشح و بازجذب خون می شوند. اسیدیته خون تنظیم می گردد و میزان آب بدن اصلاح می شود. مایعی که در انتها باقی می ماند را اصطلاحاً “ادرار” می نامند. حدود 95 درصد ادرار را آب تشکیل می دهد. 5 درصد دیگر ادرار را مواد زائد و موادی که بدن بهآنها احتیاج ندارد تشکیل می دهد.

نحوه کنترل ادرار کردن

وقتی مثانه پر از ادرار می شود،اعصاب موجود در دیواره مثانه، علایم یا سیگنالهایی به نخاع می فرستند. سپس سیگنال ها به مثانه پس فرستاده می شوند و باعث انقباض و بیرون فرستاده شدن ادرار می شوند. در بزرگسالان و بچه های بزرگتر، زمان ادرار کردن می تواند تنظیم شود زیرا این فرآیند توسط مغز کنترل می گردد. در نوزادان و بچه های کوچکتر، این کنترل مغز وجود ندارد و وقتی که مثانه پر از ادرار  می شود بدون اختیار خالی می شود. در هنگام تخلیه مثانه یعنی در هنگام ادرار کردن، عضلات دیواره مثانه منقبض شده و دریچه عضلانی در دهانه مثانه باز می شود و ادرار با قدرت از آن بیرون می ریزد.

 


خانم دکتر

مرکز پارسیان آوید توسط پرسنل با مدرک تحصیلی مرتبط و کارشناسی با سابقه ۲۵ سال خدمت در مراکز درمانی و حرفه ای زیر نظر وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی راه اندازی شده و با استفاده از تجربیات تخصصی و فوق تخصصی با اعزام نیروهای حرفه ای و آموزش دیده خود ، افنخار رضایتمندی شما برای مراقیت از عزیزانتان را جهت تامین نیازهای شما دارا می باشد

دیدگاه خود را بنویسید