چرا به آهن نیاز داریم؟

آهن

چرا به آهن نیاز داریم؟

آهن بخش عمده ای از هموگلوبین را تشکیل می دهد. هموگلوبین رنگدانه حامل اکسیژن و پروتئین اصلی در سلوله ای قرمز خون بوده و اکسیژن را به سراسر بدن منتقل می کند. آهن همچنین سبب انتقال اکسیژن به ماهیچه ها و عملکرد صحیح آنها می گردد. آهن باعث می شود مقاومت بدن نسبت به استرس و بیماری افزایش یابد.

آهن در دوران بارداری

بدن بانوان در بارداری آهن بیشتری جذب می کند، بنابراین مادر باردار باید آهن بیشتری مصرف کند تا مطمئن شود اکسیزن کافی برای خود و جنین تامین می شود . در دوران بارداری حجم خون در بدن مادر حدود 50 درصد افزایش می یابد، بنابراین برای ساخت هموگلوبین بیشتر برای این حجم خون اضافی و همچنین برای جفت و جنین در حال رشد، به آهن بیشتری نیاز است. میزان کافی آهن در بدن سبب جلوگیری از افسردگی، ضعف، خستگی و تحریک پذیری در دوران بارداری می شود. بدن بسیاری  از مادران در ابتدای بارداری فاقد ذخایر آهن کافی جهت نیاز مضاعف بدن به آهن است. این نیاز بدن به ذخایر آهن پس از ماه سوم و چهارم تشدید می شود. اگر میزان آهن بدن کافی نباشد ممکن است مادر به کم خونی دچار شود.

طبق اظهارات سازمان ملل متحد، حدود 47 درصد از بانوان غیر باردار و حدود 60 درصد از مادران باردار در سطح جهان دچار کم خونی هستند. چنانچه فقط فقر آهنرا در نظر بگیریم و از کم خونی چشم پوشی کنیم. این رقم به 60 درصد از بانوان غیرباردار و 90 درصد از مادران باردار افزایش می یابد. در کشورهای ثروتمند و غنی، حدود 18 درصد از بانوان غیر باردار 30 درصد از بارداران دچار فقرآهن هستند. در کشورهای صنعتی، این ارقام در اقشار کم در آمد بالاتر است. چنانچه مادر باردار مبتلا به فقر آهن باشد در معرض خطرات زیر قرار می گیرد:

  • زایمان زودرس در صورتی که نوزاد پیش از موعد متولد شود، نارس است.
  • کم وزن شدن نوزاد
  • از دست رفتن نوزاد پیش از تولد
  • از دست رفتن زود هنگام نوزاد پس از تولد
  • خستگی ، تحریک پذیری و افسردگی مادر در طول بارداری
  • در صورت کم خونی در دوران بارداری، احتمال خونریزی شدید پس از زایمان بیشتر است.
  • در صورت فقر آهن و کم خونی در بارداری، احتمال ابتلا به افسردگی پس از زایمان افزایش می یابد.
  • فقر آهن در مادر باردار، تاثیر چشم گیری بر مغز جنین دارد. این تاثیرات ممکن است دراز مدت باشد.

منابع غنی از آهن:

  • دانه های خشک شده
  • میوه های خشک همچون زردآلو
  • زرده ی تخم مرغ
  • برخی از انواع غلات صبحانه غنی شده آهن
  • جگر سرشار از آهن است. اما از نظر پزشکی نباید در بارداری مصرف شود. میزان بیش از حد ویتامین A ممکن است به جنین آسیب وارد کند.
  • گوشت بدون چربی
  • صدف خوراکی
  • مرغ
  • ماهی سالمون
  • گوشت بره، نیز دارای آهن است اما مقادیر آهن در آن کمتر از دیگر گزینه های است.
  • بنشن ها همچون: لوبیای لیمو، سویا، لوبیای قرمز، و نخود
  • دانه ها شامل تخمه و بادام
  • سبزیجات، به ویژه آن دسته که به رنگ سبز تیره هستند، همچون کلم بروکلی، اسفناج، برگ قاصدک، مارچوبه و کلم پیچ.
  • غلات کامل، همچون برنج قهوه ای، جو دو سر، ارزان و گندم

منابع غیر حیوانی آهن اگر چه میزان آهن بالاتری دارند اما جذب آنها در بدن کمتر است. ترکیب این منابع با مقداری گوشت بدون چربی، ماهی یا مرغ جذب آنها را تا 3 برابر افزایش می دهد.

برخی از انواع چای، همچون چای سیاه و چای پیکو ،حاوی نوعی مواد شیمیایی هستند که به آهن متصل شده و جذب آن را در بدن دچار مشکل می کنند.

آیا مصرف مکمل های آهن ضروری است؟

آهن و اسیدفولیک

بانوان پیش از بارداری روزانه به حدود 18 میلی گرم آهن نیاز دارند. در دوران بارداری این مقدار به 27 میلی گرم در روز افزایش پیدا می کند. اکثرا می توان این مقدار آهن را از طریق یک برنامه غذایی سالم دریافت کرد. با این وجود گاهی نیاز است که مکمل های آهن نیز مصرف شوند تا از ابتلا به فقر آهن دچار مشکلاتی چون سوزش معده، تهوع یا یبوست شوند. به منظور جلوگیری از این مشکلات، بهتر است قرص آهن همراه غذا مصرف شود . همچنین بهتر است در ابتدا دوز کمتری مصرف شود و به تدریج میزان دوز مصرفی افزایش یابد تا به اندازه لازم برسد. چنانچه به یک نوع قرص آهن حساسیت نشان دادید، یک برند دیگر را امتحان کنید. هرکز بلافاصله پیش از خوابیدن مکمل مصرف نکنید. به توصیه سرویس سلامت همگانی (NHS) بریتانیا، مکمل اسید فولیک باید تا هفته 12 بارداری روزی 400 میکروگرم مصرف شود و در شرایط ایده آل، بهتر است مصرف این مکمل پیش از بارداری آغاز گردد.

ویتامینD

طبق دستورات پزشکی انگلستان، یک مادر باردار باید روزانه 10 میکروگرم مکمل ویتامین D مصرف کند. نور خورشید یکی از بهترین منابع ویتامین D مصرف کند. نور خورشید کی از بهترین منابع ویتامین D است ( خود نور خورشید حاوی ویتامین نیست، بلکه باعث سنتز این ویتامین در پوست می شود)، با این وجود نمی توان به مدت طولانی در معرض آفتاب قرار گرفت زیرا ممکن است پوست دچار آفتاب سوختگی شده و همچنین خطر ابتلا به سرطان پوست افزایش یابد.

اجتناب از مصرف مکمل ویتامین A

از مصرف مولتی ویتامین هایی که میزان دوز ویتامین A در آنها بسیار بالاست پرهیز کنید. مگر این که با تجویز پزشک باشد. مکمل های حاوی روغن ماهی را نیز بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. مصرف بیش از حد ویتامینA در بارداری آسیب برساند.

مواد غذایی که در بارداری نباید مصرف شوند:

  • پنیرهای قالبی رسیده و نرم مانند پنیر رگه آبی و پنیر کممبر. در این پنی رها خطر وجود باکتری لیستریا وجود دارد. لیستریا نوعی باکتری است که ممکن است سبب ایجاد عفونتهای شدید و جدی برای مادر و جنین گردد.
  • هر نوع ژامبون به دلیل احتمال وجود باکتری لیستریا یا لیستریوس
  • غذاهای آماده نپخته یا نیمه پز، بسیار مهم است که غذاهای آماده کاملا پخته شوند و به دمای بالا برسند.
  • تخم مرغ خام و هر گونه غذایی که در آن تخم مرغ خام به کار رفته است به دلیل خطر وجود سالمونلا.
  • باغبانی کردن در بارداری
  • حلزون صدف دار خام ممکن است این مواد دارای آلودگی های باکتریایی یا ویروسی باشند و منجر به مسمومیت غذایی شوند.
  • جیوه موجود در برخی از انواع ماهی، از خوردن گوشت کوسه، شمشیر ماهی و مارلین در بارداری خودداری نموده یا به مقدار بسیار کم مصرف شود زیرا حاوی سطح بالایی از جیوه هستند.
  • مواد غذایی دارای کالری تهی(غذاهایی که دارای انرژی ولی بدون ارزش غذایی هستند و خاصیتی برای بدن ندارند را مواد غذائی حاوی کالری خالی یا تهی هستند.) همچون کیک و بیسکویت، کولی و آبنبات نیز باید تا حد ممکن کم مصرف شوند. این مواد داراری قند و چربی بالایی بوده اما ارزش غذایی اندکی دارند و ممکن است تلاشهای یک مادر باردار برای حفظ وزن و سلامت بدن را بی فایده کنند.

ممنوعیت مصرف نوشیدنی های  الکلی

مقامات بهداشت عمومی مدام میازن الکل مجاز در بارداری را کم و کمتر می کنند.

الکل موجود در نوشیدنی های الکی، پس از مصرف از خون عبور کرده و از طریق جفت به جنین می رسد کبد نوزاد یکی از آخرین اندام هایی است که تکامل پیدا می کند و تا پیش از نیمه دوم بارداری کامل نمی شود و از آنجایی که کبد جنین نمی تواند همانند کبد یک فرد بالغ الکل را پردازش کند. کمصرف بیش از حدالکل می تواند تهدید جدی برای رشد و تکامل جنین به شمار رود. بنابراین متخصصان بهداشت مادران باردار را از مصرف نوشیدنیهای الکلی منع می کنند. نوشیدن الکل به ویژه در سه ماه اول بارداری خطر سقط جنین را بسیار افزایش می دهد.

نوشیدن بیش از حد الکل در دوران بارداری هم بار یمادر و هم جنین مضر است. خطر ابتلای نوزاد به سندرم جنین الکلی نیز وجود دارد که در پی آن ممکن است نوزاد به کمبود رشد، اختلالات رفتاری درآینده ، و اختلالات یادگیری دچار شود. همچنین ممکن است چهره او نیز حالت نرمال نداشته باشد.

آیا مادران باردار باید از مصرف کافئین اجتناب کنند؟

مصرف بیش از حد کافئین در بارداری، خطر زایمان نوزاد کم وزن و به طبع آن ایجاد مشکلات دیگر در سلامت او را افزایش می دهد. هم چنین ممکن است خطر سقط جنین وجود داشته باشد. فقط قهوه نیست که کافئین بالایی دارد بلکه بسیاری از غذاها و نوشیدنی ها حاوی کافئین هستند. برای مثال بعضی نوشیدنی هایگازدار، نوشابه های انرژی زا،شکلات و چای همگی در این دسته قرار می گیرند. تعدادی از داروهای سرماخوردگی نیز حاوی کافئین هستند. بنابراین پیش از مصرف آنها در بارداری حتما با پزشک مشورت کنید. به گفته ی اکثر مقامات بهداشتی در سراسر جهان، نیازی نیست که مصرف قهوهه به طور کل در بارداری قطع شود، اما میزان کافئین مصرفی نباید بیش از 200 میلی گرم در روز باشد. یک فنجام قهوه فوری حاوی 100 میلی گرم کافئین ، یک فنجان قهوه دم شده حاوی 140 میلیگرم کافئین، یک لیوان چای 75 میلیگرم، یک قوطی کوکاکولا 40 میلی گرم، یم نوشابه انرژی زا 80 میلی گرم، یک قطعه شکلات شیری پنجاه گرمی حدود 25 میلی گرم، و یک قطعه شکلات تلخ پنجاه گرمی حدود 50 میلی گرم کافئین دارند.


خانم دکتر

مرکز پارسیان آوید توسط پرسنل با مدرک تحصیلی مرتبط و کارشناسی با سابقه ۲۵ سال خدمت در مراکز درمانی و حرفه ای زیر نظر وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی راه اندازی شده و با استفاده از تجربیات تخصصی و فوق تخصصی با اعزام نیروهای حرفه ای و آموزش دیده خود ، افنخار رضایتمندی شما برای مراقیت از عزیزانتان را جهت تامین نیازهای شما دارا می باشد

دیدگاه خود را بنویسید