تگ - استیل کولین

بیماری پارکینسون و پارکینسونیسم

بیماری پارکینسون بر اثر تحلیل رفتن سلولهایی در یک قسمت از مغز که به آن اصطلاحاً بازال گانگلیا گفته می شود ایجاد می گردد. بازال گانگلیا باعث کنترل حرکات نرم عضلات می شود. به طور طبیعی سلولهای موجود در بازال گانگلیا باعث کنترل حرکات نرم عضلات می شود. به طور طبیعی سلولهای موجود در بازال گانگلیا یک ماده شیمیایی به نام دوپامین ترشح می کنند که همراه با یم ماده شیمیایی دیگر به نام استیل کولین کنترل حرکات بدن را به دقت تنظیم می کنند. در بیماری پارکینسون میزان دوپامین نسبت به استیل کولین کاهش می یابد و  اثر بدی روی کنترل عضلات می گذارد.

از هر 200 نفر در بریتانیا بک نفر به بیماری پارکینسون مبتلا است. این بیماری بیشتر در افراد بالای 60 سال دیده می شود و در آقایان بیشتر از خانمها شایع می باشد. گرچه هنوز علت ایجاد بیماری پارکینسون شناخته نشده است اما عوامل ژنتیکی ممکن است در ایجاد آن دخیل باشند. حدود 30 درصد بیماران مبتلا به پارکینسون در یکی دیگر از اعضاء خانواده شان نیز این بیماری وجود دارد.

اگر بر اثر خوردن بعضی از داروها و یا وجود یک بیماری زمینه ای، علایمی مثل بیماری پارکینسون ایجاد شود به این وضعیت اصطلاحاً پارکینسونیسم گفته می شود. وارد آمدن ضربه های مکرر به سر و نیز مصرف بعضی از داروهای اعصاب که در درمان بیماری های شدید روانی تجویز می گردد ممکن است باعث بروز پارکینسونیسم شود.

علایم بیماری پارکینسون

علایم بیماری پارکینسون به تدریج و در طی چند ماه یا چند سال ایجاد می شود اما پارکینونیسم بر اساس علت ایجاد کننده آن می تواند به طور تدریجی و یا به طور ناگهانی بوجود بیاید. این علایم عبارتند از:

  • لرزش یک دست یا یک پا که بعد از مدتی هر دو دست یا هر دو پا را گرفتار می سازد. این لرزش معمولاً در حال استراحت فرد ایجاد می شود.
  • سفت شدن عضلات که باعث مشکل شدن حرکت می شود
  • کند شدن حرکات
  • کشیدن پا بر روی زمین در هنگام راه رفتن و عدم جرکت دستها در هنگام راه رفتن
  • بی حالت شدن صورت
  • حالت خمیده یا دولا بودن در هنگام ایستادن

همچنان که بیماری پیشرفت می کند، سفتی عضلات،  عدم تحرک و لرزشهای دائمی دستها ممکن است باعث مشکل شدن انجام کارهای روزانه فرد شود. صحبت کردن این افراد ممکن است آهسته و با تردید انجام شود و بلع غذا نیز برایشان دشوار شود. بسیاری از این افراد دچار افسردگی نیز می شوند. حدود 30 درصد مبتلایان به این بیماری در نهایت به بیماری زوال عقل گرفتار می گردند.

نحوه تشخیص

از انجایی که بیماری پارکینسون به طور تدریجی ظاهر می شود، اغلب امکان تشخیص فوری این بیماری وجود ندارد. پزشک فرد را معاینه نموده و ممکن است آزمایش هایی مثل انجام سی تی اسکن یا ام آر آی از مغز تقاضا کند تا سایر علل احتمالی ایجاد کننده این وضعیت کنار گذاشته شود. اگر یک علت زمینه ای خاص برای بروز این علایم پیدا شد مشکل شما پارکینسونیسم می باشد و نه بیماری پارکینسون.

نحوه درمان

هنوز هیچ درمان خاصی برای بیماری پارکینسون پیدا نشده است اما با استفاده از بعضی داروها، انجام فیزیوتراپی و به ندرت با انجام عمل جراحی می توان علایم این بمیاری را کمتر نمود. اگر شما به علت مصرف داروهایی دچار پارکینسونیسم شده اید پزشک ممکن است داروهای شما را تغییر دهد. معمولاً بعد از 8 هفته که از تغییر داروها گذشت علایم پارکینسونیسم نیز از بین می روند اما اگر این علایم باقی بمانند ممکن است لازم باشد که از داروهای ضد پارکینسون استفاده نمایید.

درمان دارویی:

در مراحل اولیه بیماری پارکینسون یعنی در هنگامی که هنوز علایم خفیف هستند ممکن است نیازی به مصرف دارو نباشد زیرا این داروها نمی توانند در سیر پیشرفت بیماری تغییری ایجاد نمایند. بعد از مدتی که علایم شدیدتر شدند برای تسکین علایم بیماری  و کاهش ناتوانی هایی که ایجاد می شود می توان از داروها استفاده نمود. این داروها با اصلاح مواد شیمیایی در مغز، کار خود را انجام می دهند که این کار با افزایش سطح دوپامین و یا جلوگیری از بعضی از اثرات استیل کولین صورت می پذیرد. انتخاب نوع دارو و مقدار دارویی که باید مصرف شود در هر بیماری متفاوت می باشد و بستگی به مشکلات آنها دارد.

اغلب یک داروی آنتی کلینرژیک مثل تری هگزی فنیدیل که نام تجارتی آن آرتان می باشد برای کاهش لرزش و سفتی  بدن تجویز می گردد. مصرف داروهای کولینرژیک می توانند به مدت چندین سال موثر واقع شوند اما باعث عوارضی مثل خشکی دهان، تاری دید و ایجاد اشکال در دفع ادرار می شوند.

درمان اصلی بیماری پارکینسون با داروی لوودوپا انجام می شود که باعث افزایش میزان دوپامین در مغز می گردد. علایم و مشکلات عمده بیماری پارکینسون مثل مشکلات حرکتی با استفاده از داروی لوودوپا کنترل می گردد اما در ابتدای مصرف این دارو ممکن است عوارض جانبی مثل تهوع و استفراغ نیز ایجاد شود. به همین خاطر، مقدار این دارو کم کم افزایش داده می شود و معمولاً هماره با این دارو نیز ار داروهای دیگری مثل کاربی دوپا یا بنسرازید استفاده می شود تا مقدار لوودوپا را تا حدی که لازم است کاهش دهند. با اینحال بعضی از بیماران دچار حرکات پرشی یا پیچشی می شوند که به خاطر عوارض جانبی این درمان می باشد. داروی اوودوپا معمولاً برای دو تا پنج سال موثر می باشد اما مصرف طولانی مدت آن ممکن است همراه با تغییرات ناگهانی در علایم شود که به آن اصطلاحاً روشن-خاموش شدن اثر اوودوپا می گویند. بیمارانی که دچار این وضعیت می شوند مدتی دارای حرکت طبیعی هستند اما به ناگهان دچار ضعف و اشکال در حرکت کردن می شوند. هنگامی که داروی اوودوپا دیگر تاثیری ندارد، داروی سلیجیلین که باعث افزایش خفیف فعالیت دوپامین در مغز می شود ممکن است تجویز گردد. از سایر داروها مثل داروی بروموکریپتین نیز ممکن است استفاده شود. این داروها ممکن است باعث گیجی، بروز حالت توهم و گاهی اوقات رفتارهای پرخاشگرایانه شود. گرچه هنوز هیچ دمران موفقیت آمیزی برای تسکین علایم بیماری پارکینسون وجود ندارد اما داروهای جدیدتر و موثرتر در حال بررسی هستند.

فیزیوتراپی: برای کمک به مشکلات حرکتی بیمار، انجام فیزیوتراپی ممکن است سودمند باشد. همچنین برای بهبود مشکلاتی که در صحبت کردن این افراد ایجاد می شود، انجام گفتار درمانی نیز موثر می باشد. اگر در انجام کارهای خانه با مشکل مواجه هستید، با استافده از توصیه هایی که متخصصین کاردرمانی مطرح می کنند می توانید با این مشکلات کنار بیایید.

عمل جراحی: بیماران جوانتر که لرزش آنها را نمی توان با استفاده از داروها کنترل نمود ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشند. در عمل جراحی، آن قسمت از مغز که باعث بروز لرزش می شود از بین برده می شود.

ادامه مطلب...

پیامدهای دارویی پارکینسون

وقتی شخصی به پارکینسون دچار می شود و زیر نظر متخصصین در این زمینه شروع به مصرف دارو می کند چه عوارض دارویی متوجه وی است و چه مشکلاتی را پیش رو دارد این بیماری چه علائمی دارد و چگونه می توان از عوارض آن جلوگیری کرد؟

پارکینسون یا PD Nursing Care، یکی از اختلالاتی به‌شمار می‌رود که بیشتر در میان افراد کهنسال شایع است، اما گاهی حتی از سنین ۳۰ تا ۴۰ سالگی به بعد هم برخی نشانه‌های آن را می‌توان در بعضی افراد تشخیص داد.

پارکینسون

این بیماری مزمن و پیشرونده است؛ یعنی این‌که از زمان بروز آن وضعیت فرد مبتلا به مرور بدتر و انجام دادن اعمالی برای او سخت‌تر می‌شود. چگونه باید در خانه از فردی که به پارکینسون مبتلا شده مراقبت و پرستاری کرد تا وضعیت او دیرتر رو به وخامت بگذارد و خود او نیز دچار مشکلات کمتری شود؟ در ادامه این نوشتار توضیحات بیشتر در این باره را بخوانید.

از ماده سیاه تا چربی اشباع‌ نشده

بخشی از مغز که با عنوان «ماده سیاه» شناخته می‌شود مسئولیت تولید ماده‌ای شیمیایی به نام دوپامین را به‌عهده دارد. وقتی سلول‌های عصبی این ناحیه دچار عارضه و آسیب می‌شود با تخریب سلول‌ها تناسب بین مقدار دوپامین و ماده شیمیایی دیگری به نام استیل کولین بر هم می‌خورد و از آنجا که ترشحات تحریک‌کننده بیش از ترشحات مهارکننده بروز پیدا می‌کند، آشفتگی‌های ناشی از آن در فرد سبب ایجاد اختلال در حرکت‌های ارادی و عدم مهار یا کنترل حرکات می‌شود. البته باید ذکر کرد سطح دوپامین باید تا بیش از دوسوم کاهش یابد تا بتوان علائم بالینی این بیماری را در فرد مشاهده کرد.

صدمه دیدن تروماتیک در ناحیه مغزی میانی، کمبود اسیدفولیک، وجود تومورها و عفونت‌ها، استفاده زیاد از انواع فنوتیازین و داروهای آنتی‌سایکوتیک، قرار داشتن در معرض آفت‌کش‌ها، استفاده از چربی‌های اشباع‌نشده، عوامل ژنتیک همچون آترواسکلروز و همچنین مسمومیت‌های ناشی از مواد جیوه‌ای یا منوکسیدکربنی یا منگنز باعث افزایش احتمال و به تبع آن سرعت گرفتن ابتلا به این بیماری عصبی می‌شود. این بیماران اکثرا از نظر عقلانی مشکلی ندارند.

پارکینسون در اغلب مواقع از یک طرف بدن حمله خود را آغاز می‌کند و طی مدت پیشرفت خود به طرف دیگر بدن نیز آسیب می‌رساند. از نظر جنسیتی نیز مردان بیشتر از زنان به آن مبتلا می‌شوند.

نشانه‌های تشخیص فرد مبتلا

-لرزش دست و پا: معمولا در زمان استراحت بیشتر از مواقع فعالیت بروز می‌کند. لرزش‌های ناشی از پارکینسون را می‌توان در نواحی دست و پا مشاهده کرد.

-سفتی عضلات: از آنجا که این بیماری بر سیستم عصبی مرکزی بدن اثر می‌گذارد، فرد مبتلا احساس می‌کند به‌تدریج عضلات بدنش سفت‌تر می‌شود. طوری که حرکت دادن اندام‌ها برای او دشوار و بسیار سخت می‌شود.

-دشواری در بلع: از دیگر علائم این بیماری سخت شدن کنترل ماهیچه‌های دهان بخصوص هنگام قورت دادن آب‌دهان است. شخص مبتلا حتی به‌سختی آب دهانش را فرو می‌برد و اغلب در ناحیه دهانی دچار آبریزش است.

-اختلال خواب: معمولا یکی دیگر از نشانه‌های این بیماری، به هم ریختگی وضعیت خواب شخص است.

-کاهش و از دست دادن حس بویایی یا قدرت تکلم: مبتلایان به پارکینسون در تشخیص بو نیز دچار مشکل می‌شوند. صحبت کردن در اغلب آنها کند و آهسته صورت می‌گیرد.

-پیچ‌خوردگی: حرکتی کم و بیش چرخشی بخصوص در انگشت شست صورت می‌گیرد (حالتی که به «دیس‌کینزی» معروف است) و وضعیت این انگشت نسبت به انگشتان دیگر مقداری دگرگون به نظر می‌رسد.

-مشکل در راه رفتن: شخص به‌خوبی سابق نمی‌تواند راه برود و اظهار می‌کند یک پای او سفت شده. هنگام قدم زدن، پای آنها به سمت بیرون انحراف پیدا می‌کند (دستشان نیز از بخش مچ کمی به سمت بیرون خم می‌شود) و در مراحل پیشرفته اندام‌های دیگر نیز دچار همین وضعیت می‌شوند؛ به گونه‌ای که فرد مبتلا دچار کندی در حرکت شده (با عنوان «برادی‌کینزی» مشهور است) و موقع جابه‌جا شدن، به اصطلاح عامیانه لخ‌لخ‌کنان حرکت می‌کنند و در مراحل پیشرفته نیز به طور کلی دچار بی‌حرکتی (یا «آکینزی» و ناتوانی در حرکت) می‌شوند.

-اختلال خواب: معمولا یکی دیگر از نشانه‌های این بیماری، به هم ریختگی وضعیت خواب شخص است.

-تغییرات جسمی دیگر: بسیاری از مبتلایان نمی‌توانند صاف بایستند و رو به جلو خم می‌شوند. همچنین دفعات پلک زدن آنها کمتر می‌شود و صورتشان حالتی سرد و چوبین به خود می‌گیرد.

مراقبت‌های خانگی و درمانی

هر چند روش‌های جراحی برای رفع لرزش‌های شدید و همچنین شیوه‌هایی چون تحریک بخش‌هایی از مغز با استفاده از الکترودهای مخصوص از سوی برخی متخصصان رایج است، اما گفته می‌شود باوجود انجام تحقیقات بسیار، هنوز راهکارهای قطعی برای درمان این عارضه یافت نشده است.

با این حال، بیشتر پزشکان نه برای معالجه، بلکه برای کاهش سرعت پیشروی بیماری از برخی داروها به جای عمل جراحی بهره می‌گیرند تا سطح دوپامین را در مغز بالا ببرند‌، هر چند همین داروها نیز عوارض خاص خود را دارند. به عنوان مثال، یکی از پرکاربردترین داروهایی که برای رفع مشکل برادی‌کینزی تجویز می‌شود باید همراه با دارویی دیگر استفاده شود تا به‌خوبی عمل کند.

این همراهی دارویی اگرچه از برادی‌کینزی جلوگیری می‌کند، اما خود باعث ایجاد مشکل دیس‌کینزی یا پیچ‌خوردگی می‌شود. از این مراقبت‌های مداوم پرستارانه برای این بیماران ضرورت می‌یابد.

ـ همواره طبق توصیه‌های پزشک عمل کنید و اگر درباره مورد یا موارد خاصی شک دارید حتما از پزشک معالج بیمارتان راهنمایی و مشاوره بخواهید.

ـ یکی از عواقب ابتلا به پارکینسون در بسیاری از مبتلایان، بویژه آنها که اطرافیانشان اصول مراقبت بهینه را فرانگرفته‌اند، همراهی اختلالات دیگر همچون افسردگی است. بسیار مهم است که در پرستاری از این‌گونه بیماران علاوه بر امدادهای درمانی جسمی، جنبه‌های روانی و تقویت روحیه نیز در نظر گرفته شود. به این منظور هر قدر در آنها امیدواری ایجاد کنید و فضایی نشاط‌بخش فراهم آورید، خود بیمار و خانواده او آسایش بیشتری خواهند داشت. ترغیب بیمار به کارهایی چون باغبانی، نه تنها باعث سرگرم شدن وی می‌شود بلکه سبب فعال شدن مفاصل او بویژه در ناحیه دست خواهد شد که مفید است.

ـ داروهای مصرفی این گروه از بیماران معمولا سبب کاهش فرآیندهای گوارشی و عمل ضعیف دستگاه هاضمه می‌شود. در نتیجه این مشکل اغلب آنها با یبوست دست به گریبان خواهند بود. از نظر خوراکی اگر غذاهای فیبردار و ملین در رژیم غذایی این افراد بگنجانید مشکلات بیمار از این نظر کاهش فوق‌العاده‌ای خواهد داشت.

ـ نوشیدن روزانه حداقل ۲ لیتر مایعات می‌تواند در رفع کم‌آبی بدن این دسته افراد مفید باشد و به کاهش مشکلات یبوست منجر شود.

ـ به دلیل اختلال در به حرکت درآوردن اندام و کاهش توانایی فرد در بلع، مدت غذا خوردن مبتلایان طولانی‌تر و سخت‌تر از افراد عادی است. سعی کنید صبر و حوصله بیشتری هنگام غذا خوردن آنها داشته باشید.

ـ غذاهای نرم برای این افراد بهتر است. (نه خیلی رقیق و به شکل کمی غلیظ یا پوره مانند)

ـ مبل‌های راحتی یا صندلی‌هایی با نشیمنگاه بسیار نرم برای این دسته افراد چندان مناسب نیست، چرا که بر سرعت تخریب جسمی بیمار می‌افزاید.

ـ این بیماران برای استحمام به کمک نیاز دارند. بهتر است به این منظور نیز برنامه استحمام به مواقعی موکول شود که داروها اثرات خود را بر شخص گذاشته‌اند و حال بهتری دارد. همچنین در حمام می‌توان با ماساژ دادن عضلات از گرفتگی‌های دردناک عضلانی در این افراد کاست.

ـ اگر در منزل توالت فرنگی ثابت وجود ندارد، بهتر است از توالت‌های فرنگی متحرک و قابل حمل استفاده شود.

ـ اگر از برنامه‌های حفظ و تقویت عضلانی پیروی شود، عوارض مشکل‌ساز بیماری دیرتر فرد مبتلا را زمینگیر می‌کند. به این منظور بهتر است از سوی اعضای خانواده، پیاده‌روی، شنا و حتی استفاده از دوچرخه‌های ثابت در این برنامه‌ها گنجانده شود و نزدیکان به تشویق بیمار برای پیروی از این گونه فعالیت‌ها بپردازند.

ـ به کودکان خانه تاکید کنید هرگز فرد مبتلا به پارکینسون را برای لرزش اندام‌ها یا برای مثال ریختن چای و غذایشان تمسخر نکنند. این کار به‌شدت روح و روان بیمار سالمند را آزرده می‌کند.

ـ پس از مشورت با پزشک، بهتر است در وعده‌های غذایی مبتلایان، خوراکی‌هایی بگنجانید که ویتامین B۳ و اسید فولیک داشته باشند زیرا این مواد غذایی در بدن مبتلایان به پارکینسون افت زیادی دارد و هر قدر کاهش آن بیشتر باشد بیماری با سرعت بیشتری فرد را ناتوان و زمینگیر می‌کند.

 

 

 

 

ادامه مطلب...
تماس با خدمات پرستاری